Giải Nobel 2018 Y học – Liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư

nobel prize

Hai vị nghiên cứu gia tiên phong trong việc phát hiện ra cơ chế hoạt hóa tế bào T gây độc và phát triển các kháng thể ngăn chặn hiện tượng kiềm hãm tế bào lympho T là Giáo sư James Allison, Hoa Kỳ, và Giáo sư Tasuku Honjo, Nhật Bản, gần đây vừa được trao giải thưởng Nobel 2018 ngành Sinh lý hay Y học bởi Hội đồng Nobel ở Viện Karolinsk, Stockholm, Thụy Điển [1].

James Allison and Tasuku Honjo
Giáo sư James Allison (trái) và Giáo sư Tasuku Honjo (phải)

Sự phát triển của ung thư liên quan đến hiện tượng ức chế miễn dịch

Các tế bào ung thư phát triển mạnh trên bệnh nhân nhiễm HIV hoặc người bệnh điều trị ức chế miễn dịch sau ghép tạng [2]. Miễn dịch liệu pháp đã được sử dụng hơn một trăm năm nay thông qua các cố gắng thực hiện trên bệnh nhân nhiễm trùng nhầm mục đích hoạt hóa hệ thống miễn dịch, đến lượt nó sẽ tiêu diệt các tế bào ác tính.

Hoạt hóa tế bào T đòi hỏi các thụ thể trên tế bào T gắng kết với các cấu trúc trên các tế bào miễn dịch khác nhận ra đây là tế bào “lạ”.

Tế bào T
Tế bào T đóng vai trò quan trọng trong miễn dịch tế bào

Phát hiện của hai vị giáo sư

Giáo sư James Allison đã chứng minh CTLA-4 có tác dụng kiềm hãm tế bào T khi ức chế chất gia tốc này [3]. Kết quả là, các kháng thể kháng trực tiếp CTLA-4 sẽ ức chế chức năng kiềm hãm và dẫn đến hoạt hóa tế bào T để có thể giúp các tế bào T này hồi phục khả năng tiêu diệt các tế bào ung thư. Một vài năm trước phát hiện của Giáo sư Allison, Giáo sư Tasuku Honjo khám phá ra PD-1, một loại protein khác biểu hiện trên bề mặt tế bào T và đã cho thấy được ở PD-1, tương tự như CTLA-4, chức năng kiềm hãm tế bào T, nhưng theo một cơ chế hoạt động khác. Khi nghiên cứu hiện tượng chết theo chương trình ở chuột “hybridoma” và các nguyên bào tạo máu, giáo sư Honjo và nhóm nghiên cứu đã xác định một loại gen mà họ đặt tên là “programed death 1 gene (PD-1 gene)” mã hóa cho một loại thụ thể bề mặt của siêu họ globulin miễn dịch [4]. Sau đó, các nhà nghiên cứu này khám phá ra một loại ligand (PD-L1) là một thành viên trong gia đình tế bào trình diện kháng nguyên có tác dụng ức chế đáp ứng tế bào T CD8 [5]. Tiếp đến, người ta tìm thấy các tế bào ung thư biểu hiện ligand chết theo chương trình 1 hoặc 2 (PD-L1, PD-L2) trên bề mặt gắn kết với các thụ thể chết theo chương trình 1 trên tế bào T CD8 và từ đó sử dụng hệ thống ức chế miễn dịch tự nhiên để bất hoạt các tế bào T CD8. Như một hệ quả các kháng thể kháng PD-1 hoặc PD-L1 có thể hồi phục khả năng miễn dịch của các tế bào T CD8 và qua đó có được khả năng tấn công và tiêu diệt các tế bào ung thư.

Nhờ vào các công trình tiên phong của Giáo sư Allison, Giáo sư Honjo và cộng sự, việc sử dụng chốt kiểm soát miễn dịch đã được chấp thuận cho các ứng dụng lâm sàng tiêu chuẩn trong nhiều loại u ác tính, bao gồm ung thư phổi, ung thư thận, lymphoma và melanoma.

Kim Chi Nguyễn Thị
Lời nói đầu, Thân gửi các bạn độc giả của bs Chi. Mình muốn tâm sự một chút suy tư của một bác sĩ nghèo nhưng lại mang trong mình một nỗi lòng đau đáu của một người mẹ, một người phụ nữ lương thiện, muốn giúp đỡ những người khó khăn hơn mình. Cách đây hơn 3 năm, trước khi đại dịch covid xảy ra. Mình có lập 1 trang fb với tên Dr. Nguyễn Thị Kim Chi. Trang chuyên dịch những bài viết hay về thông tin y học trên Medscape, một tờ báo uy tín. Những bài viết là những tiến bộ khoa học nhân loại được chuyển thể từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Với mục đích đem thông tin y học mới nhất, đem những thành tựu y học tiên tiến nhất tiếp cận với những bệnh nhân, người mà cũng đang khao khát tìm đến những hy vọng tiến bộ y học trên con đường chạy chữa bệnh của bản thân, người thân, gia đình mình. Với mục đích đó, mình thực hiện cũng được hơn 3 năm. Trộm vía, được sự ủng hộ giúp đỡ của bạn đọc, may mắn công việc đó cũng vẫn trôi chảy. Với việc đem thông tin y học chuyển tải qua tiếng Việt, mình cũng được rất nhiều bạn đọc tìm hiểu, đặt những câu hỏi về tình trạng bệnh, cách chữa trị của người thân, con cái, hay những phương pháp tiên tiến nhất. Cảm ơn tình cảm của bạn đọc đã ủng hộ bs cũng như trang fb Dr.Nguyễn Thị Kim Chi. Nay trang fb được đổi tên thành Fb Nguyễn Thị Kim Chi. Xuất phát từ việc khao khát muốn làm thiện nguyện, mình đã mạnh dạnh lập nên trang fb này. Với mục đích kêu gọi từ thiện từ những bạn đọc gần xa. Một miếng khi đói bằng một gói khi no. Trao đi là còn mãi! Mình mong muốn làm từ thiện thì từ rất lâu rùi. Mình cũng đi tìm hiểu rất nhiều hội nhóm với mong muốn có thể hành động, hoặc làm bất kì những việc gì đó, dù là nhỏ nhất có thể giúp đỡ được người khó khăn hơn mình. Chính vì khao khát mong muốn trao đi những tình cảm tốt đẹp, vượt qua cái ngại ngần của bản thân, và ước mơ thiện nguyện thành sự thật nên mình, bs Chi lập trang fb Thiện nguyện - Charity. Trang này sẽ là lưu giữ những thông tin vs những tấm lòng thiện nguyện của bạn đọc trang bs Chi. Hãy chung tay giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn. Dù là nhỏ nhất cũng rất đáng trân trọng. Mình xin đóng góp quỹ của trang Thiện nguyện - Charity trước 1000k. Số tiền này tuy nhỏ, nhưng mong muốn trang sẽ giúp đỡ được nhiều người khó khăn hơn. Bạn đừng ngần ngại trao đi, dù là 20k hay 50k. Nếu bạn thấy thoả đáng thì điều đó đã là thiện nguyện rùi. Hãy để mình giúp bạn 1 phần nhỏ trên con đường thiện nguyện, để chúng ta có chung bạn thiện thành. Nếu bạn đọc bài, thấy bài hay xin like vs chia sẻ miễn phí. Nếu bạn muốn làm từ thiện, hãy chuyển tấm lòng của bạn tới số tài khoản của bs Chi. Mình sẽ giúp bạn gửi tới những người có hoàn cảnh khó khăn vs tấm lòng chân thành nhất. Tài khoản mang tên Nguyễn Thị Kim Chi Số tài khoản: 26702461 Ngân hàng: Vp bank (Vì Việt Nam thịnh vượng) Chuyển khoản ghi: TC tên người chuyển khoản Số tiền được cộng vào đủ từ 1000k-5000k sẽ được trao đến các địa chỉ công khai. Đến đây mình, bs Chi xin cảm ơn bạn đọc đã đồng hành cùng mình trong thời gian qua vs trong thời gian tới. Chúc các bạn đọc sức khoẻ, hạnh phúc, thành đạt.