Tụt huyết áp: chỉ số quan trọng không nên xem thường

Đánh giá post
Tụt huyết áp: chỉ số quan trọng không nên xem thường

Bác sĩ Wynn Tran, Los Angeles, Hoa kỳ.

Khi huyết áp xuống quá thấp, không đủ máu lên não, có thể dẫn đến chóng mặt, té xỉu, hay các bệnh nguy hiểm khác. Bài viết này chỉ ra các lý do thường gặp dẫn đến thấp huyết áp và cách chữa trị.

Huyết áp (HA) bình thường là 120/80. HA thấp là khi chỉ số huyết áp trên (huyết áp tâm thu) khi tim bóp lại thấp hơn 90, và chỉ số huyết áp bên dưới (huyết áp tâm trương) khi tim thả lỏng ra thấp hơn 60. Nhìn chung, khi HA dưới 90/60 là thấp.

Lý do thấp huyết áp có rất nhiều, từ thiếu uống nước cho đến các bệnh lý nguy hiểm. Vì vậy, cần phải tìm ra lý vì sao huyết áp chúng ta thấp.

1. Các lý do thường gặp của thấp huyết áp

– Bệnh tim mạch: tim là máy bơm máy của cơ thể. Các bệnh lý về tim có thể dẫn đến thấp HA, ví dụ như tim đập chậm, máu không bơm đủ đến cơ quan hay hở van tim, khiến cho phần lớn máu khi tim bóp trào ngược trở lại, dẫn đến không có máu bơm xa. Quý vị xem lại các video về bệnh tim của tim và hở van tim để hiểu thêm về vấn đề này.

– Bệnh nội tiết: các tuyến parathyroid , bệnh về tuyến thượng thận (Adrenal insufficiency), bệnh tiểu đường (thấp đường) cũng có thể làm HA bị thấp. BÁC SĨ gia đình sẽ kiểm tra các lab nội tiết cơ bản để xem quý vị có mắc bệnh nội tiết dẫn đến thấp HA.

– Có thai: Khi người phụ nữ mang thai, có thêm một hệ tuần hoàn mới để dẫn máu, khiến cho máu ở cơ thể giảm, dẫn đến tụt huyết áp. Sau khi xanh, hiệu tượng tụt HA khi mang thai sẽ trở lại bình thường như trước.

– Mất nước: là một trong những lý do thường gặp dẫn đến tụt HA. Mất nước dẫn đến lượng thể tích chất lỏng trong cơ thể giảm, dẫn đến thiếu máu bơm lên não, khiến bệnh nhân cảm giác chóng mặt, nhức đầu, hay mệt mỏi. Các triệu chứng dẫn đến mất nước gồm sốt cao độ, ói hay tiêu chảy, dùng thuốc lợi tiểu quá nhiều (đi tiểu nhiều lần) khiến cơ thể mất nước đi.

– Mất máu: là một lý do khác dẫn đến tụt huyết áp. Mất máu chút ít thường ít ảnh hưởng đến huyết áp. Khi mất máu nhiều, cơ thể không thể tự cân bằng được, huyết áp sẽ tụt. Vì vậy, mất máu khi tụt huyết áp là dấu hiệu rất nguy hiểm. Mất máu có thể do chảy máu bên trong hay bên ngoài, tổn thương đa cơ quan, hay tai nạn. Cần tìm ra lý do mất máu và cầm máu để giữ HA không bị tụt.

– Mất máu do kỳ kinh nhiều cũng có thể dẫn đến tụt huyết áp ở các chị em ra kinh nhiều mỗi tháng. Chữa trị rong kinh, ra kinh nhiều sẽ cải thiện tình trạng tụt huyết áp.

– Sốc phản vệ cũng có thể khiến huyết áp bị tụt nhanh, nhất là khi kèm theo các dấu hiệu nguy hiểm khác như khó thở, môi sưng, đường thở bị sưng, kèm theo các nổi mẫn trên da. Sốc phản vệ do các mạch máu thình lình bị giãn nở, khiến huyết áp bị tụt.

– Sốc do nhiễm trùng cấp: khi cơ thể bị nhiễm trùng toàn thân, các mạch máu có thể bị giãn ra dẫn đến tụt huyết áp nhanh.

– Thiếu dinh dưỡng: thiếu vitamin B12, folate, và sắt cũng có thể khiến bệnh nhân không tạo ra đủ hồng huyết cầu, dẫn đến bị thiếu máu, và tụt huyết áp.

– Ăn thức ăn quá lạt (thiếu muối, hyponatremia) cũng có thể dẫn đến mất nước và tụt huyết áp.

– Đo huyết áp dùng dụng cụ đo quá lớn trên bệnh nhân có dáng người nhỏ (tay nhỏ, chân nhỏ) cũng có thể cho ra số huyết áp thấp mặc dù bệnh nhân không hề có triệu chứng.

2. Các loại thuốc có thể dẫn đến tụt huyết áp

– Ngoài các lý do nêu trên, các thuốc dưới đây cũng có thể dẫn đến tụt huyết áp. Qúy vị cẩn thận khi uống các loại thuốc này và nhớ đo huyết áp thường xuyên sau khi uống. Nhớ nói cho BÁC SĨ biết các thuốc nào mình đang dùng nếu bị tụt huyết áp.

+ Thuốc lợi tiểu (water pill) như Furosemide (Lasix), Hydrochlorothiazide (Microzide)

+ Thuốc block Alpha như Prazosin chữa trị bệnh tuyến tiền liệt

+ Thuốc block Beta như Atenolol hay Propranolol, ức chế nhịp tim, dẫn đến tụt huyết áp.

+ Thuốc Parkinson như Pramipexole hay các thuốc Levodopa (có chứa chất Dopamine).

+ Các thuốc chống trầm cảm như Tricyclic antidepressant, Doxepin, và Imipramine.

+ Thuốc chữa trị yếu sinh lý như Sildenafil (Viagra) hay Tadalafil (Cialis). Các thuốc này càng dễ làm tụt huyết áp khi kết hợp với các thuốc chữa đau ngực nhói tim như Nitroglycerin.

+ Các thuốc chữa cao HA khi dùng quá liều như Amlodipine, Losartan, hay Clonidine.

3. Tụt huyết áp do đổi vị trí (orthostatic hypotension)

– Đây là một bệnh hay gặp ở nhiều người, nhất là với người lớn tuổi trên 70 tuổi. Triệu chứng là HA bị tụt đột ngột, giảm đến 20 mm Hg khi bệnh nhân thay đổi vị trí, thường là khi bệnh nhân đứng dậy hay ngồi dậy. Khi bệnh nhân đứng dậy, máu chạy tụ về dưới thân do ảnh hưởng của trọng lực. Ở người bình thường, các mạch máu sẽ tự động co thắt, tim sẽ tăng nhịp bơm thêm máu, làm giảm hiện tượng máu chạy tụ về phần dưới cơ thể. Vì vậy, máu vẫn đủ cung cấp lên não hay các cơ quan phần trên.

– Với người bị hội chứng tụt huyết áp do đổi tư thế, máu không được giữ lại phần trên cơ thể, chạy tụ về phía chân, khiến bệnh nhân không đủ máu lên não, cảm giác chóng mặt, nhức đầu, và nặng hai chân.

-Tụt HA do đổi tư thể cũng có thể xảy ra ở bệnh nhân có các bệnh về tim mạch.

4. Làm gì khi bị huyết áp thấp?

– Khi quý vị bị thấp huyết áp với các triệu chứng chóng mặt, nhức đầu, ói mửa, mất tập trung, đổ mồ hôi, quý vị cần ngồi xuống hay nằm nghỉ, gọi 911 (hay 115 tại Việt Nam) ngay nếu kèm theo các dấu hiệu nguy hiểm khác như khó thở, môi tím tái (gợi ý thiếu oxy).

– Tụt HA quá nhanh có thể dẫn đến shock, gồm các triệu chứng lạnh người, tím tái toàn thân, tim đập nhanh, mạnh yếu. Trường hợp này cần phải gọi 911 ngay lập tức và cần được chữa trị theo dõi trong ICU

– Nếu quý vị chỉ bị thấp huyết áp không có triệu chứng hay có triệu chứng nhẹ, quý vị cũng cần phải gặp BÁC SĨ ngay để tìm ra ly do. Trong nhiều trường hợp, thấp huyết áp có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, như bị tổn thương thận cấp tính hay tổn thương tim dẫn đến trụy tim nếu như không chữa trị kịp thời.

– Lưu ý là mất nước do quá nóng (khi chạy Marathon) hay tắm long trong bồn nước nóng cũng có thể dẫn đến tụt huyết áp. Khi đó, quý vị chỉ việc nghỉ và từ từ uống bù nước bị mất thì huyết áp sẽ tăng trở lại.

5. Chữa trị bệnh thấp huyết áp

– BÁC SĨ sẽ tìm ra lý do vì sao quý vị bi thấp huyết áp. Tùy vào lý do mà BÁC SĨ sẽ có cách chữa trị cụ thể. Thường tụt huyết áp kèm triệu chứng cần chữa trị trong khi huyết áp thấp, ổn định lâu dài, có thể không cần chữa trị. Một số quý vị có dáng người nhỏ, đo huyết áp có thể thấp. Vì vậy, chọn đúng dụng cụ đo HA để có kết quả chính xác.

– Trong trường hợp thấp HA không có lý do, BÁC SĨ sẽ cho quý vị uống thuốc khi HA bị tụt thường xuyên với triệu chứng. Các thuốc BÁC SĨ thường cho bệnh nhân thường xuyên tụt HA uống là Midodrine (Orvaten). Trong trường hợp thấp huyết áp do đổi vị trí, BÁC SĨ có thể cho quý vị uống thuốc Fludrocortisone để tăng dung tích máu, làm giảm khả năng máu bị tụ về phần dưới cơ thể.

– BÁC SĨ sẽ khuyên quý vị uống nước đầy đủ. Trong trường hợp thiếu muối, quý vị có thể ăn thêm chút vị mặn để giữ nước, và giữ huyết áp không bị tụt.

– Chú ý đến thay đổi vị trí như từ nằm lên ngồi. Quý vị thay đổi vị trí từ từ, không làm nhanh đột ngột, giúp cho cơ thể có thêm thời gian hiệu chỉnh, không làm giảm máu đột ngột lên não.

– Đem vớ ép (compression stock) tĩnh mạch giúp giữ máu chạy lên phần trên cơ thể. Lưu ý là quý vị đừng mang vớ ép chân quá chật, có thể làm tổn thương da và các mạch máu.

– Tập thể dục thường xuyên sẽ giúp mạch máu săn chắc, co dãn phù hợp, giúp bảo vệ huyết áp ổn định. Khi huyết áp bị thấp, quý vị có gắng tập thể dục thường xuyên để tăng nhịp tim và tăng khả năng tuần hoàn máu.

– Ngủ đủ giấc khiến cho huyết áp ổn định.

6. Tóm lại

– Huyết áp thấp là một chỉ số nguy hiểm. Có nhiều bệnh hay lý do có thể dẫn đến huyết áp thấp.

– Huyết áp thấp có thể dẫn đến chóng mặt, té ngã, ngất xỉu, hay các biến chứng khác nguy hiểm hơn như tổn thương não hay tổn thương tim thận.

– Chữa trị huyết áp bắt đầu bằng cách đo huyết áp đúng cách và tìm ra lý do vì sao huyết áp bị thấp.

Ngày viết:
Lời nói đầu, Thân gửi các bạn độc giả của bs Chi. Mình muốn tâm sự một chút suy tư của một bác sĩ nghèo nhưng lại mang trong mình một nỗi lòng đau đáu của một người mẹ, một người phụ nữ lương thiện, muốn giúp đỡ những người khó khăn hơn mình. Cách đây hơn 3 năm, trước khi đại dịch covid xảy ra. Mình có lập 1 trang fb với tên Dr. Nguyễn Thị Kim Chi. Trang chuyên dịch những bài viết hay về thông tin y học trên Medscape, một tờ báo uy tín. Những bài viết là những tiến bộ khoa học nhân loại được chuyển thể từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Với mục đích đem thông tin y học mới nhất, đem những thành tựu y học tiên tiến nhất tiếp cận với những bệnh nhân, người mà cũng đang khao khát tìm đến những hy vọng tiến bộ y học trên con đường chạy chữa bệnh của bản thân, người thân, gia đình mình. Với mục đích đó, mình thực hiện cũng được hơn 3 năm. Trộm vía, được sự ủng hộ giúp đỡ của bạn đọc, may mắn công việc đó cũng vẫn trôi chảy. Với việc đem thông tin y học chuyển tải qua tiếng Việt, mình cũng được rất nhiều bạn đọc tìm hiểu, đặt những câu hỏi về tình trạng bệnh, cách chữa trị của người thân, con cái, hay những phương pháp tiên tiến nhất. Cảm ơn tình cảm của bạn đọc đã ủng hộ bs cũng như trang fb Dr.Nguyễn Thị Kim Chi. Nay trang fb được đổi tên thành Fb Nguyễn Thị Kim Chi. Xuất phát từ việc khao khát muốn làm thiện nguyện, mình đã mạnh dạnh lập nên trang fb này. Với mục đích kêu gọi từ thiện từ những bạn đọc gần xa. Một miếng khi đói bằng một gói khi no. Trao đi là còn mãi! Mình mong muốn làm từ thiện thì từ rất lâu rùi. Mình cũng đi tìm hiểu rất nhiều hội nhóm với mong muốn có thể hành động, hoặc làm bất kì những việc gì đó, dù là nhỏ nhất có thể giúp đỡ được người khó khăn hơn mình. Chính vì khao khát mong muốn trao đi những tình cảm tốt đẹp, vượt qua cái ngại ngần của bản thân, và ước mơ thiện nguyện thành sự thật nên mình, bs Chi lập trang fb Thiện nguyện - Charity. Trang này sẽ là lưu giữ những thông tin vs những tấm lòng thiện nguyện của bạn đọc trang bs Chi. Hãy chung tay giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn. Dù là nhỏ nhất cũng rất đáng trân trọng. Mình xin đóng góp quỹ của trang Thiện nguyện - Charity trước 1000k. Số tiền này tuy nhỏ, nhưng mong muốn trang sẽ giúp đỡ được nhiều người khó khăn hơn. Bạn đừng ngần ngại trao đi, dù là 20k hay 50k. Nếu bạn thấy thoả đáng thì điều đó đã là thiện nguyện rùi. Hãy để mình giúp bạn 1 phần nhỏ trên con đường thiện nguyện, để chúng ta có chung bạn thiện thành. Nếu bạn đọc bài, thấy bài hay xin like vs chia sẻ miễn phí. Nếu bạn muốn làm từ thiện, hãy chuyển tấm lòng của bạn tới số tài khoản của bs Chi. Mình sẽ giúp bạn gửi tới những người có hoàn cảnh khó khăn vs tấm lòng chân thành nhất. Tài khoản mang tên Nguyễn Thị Kim Chi Số tài khoản: 26702461 Ngân hàng: Vp bank (Vì Việt Nam thịnh vượng) Chuyển khoản ghi: TC tên người chuyển khoản Số tiền được cộng vào đủ từ 1000k-5000k sẽ được trao đến các địa chỉ công khai. Đến đây mình, bs Chi xin cảm ơn bạn đọc đã đồng hành cùng mình trong thời gian qua vs trong thời gian tới. Chúc các bạn đọc sức khoẻ, hạnh phúc, thành đạt.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây