Một công cụ mới dự đoán bệnh Alzheimer khởi phát muộn?

Một công cụ mới dự đoán bệnh Alzheimer khởi phát muộn?

Một nghiên cứu mới thấy điểm số nguy cơ đa gen (PGR) cao hơn có thể dự đoán bệnh Alzheimer khởi phát muộn (LOAD).

Các nhà điều tra nhận thấy PGR cao hơn có liên quan đáng kể đến thể tích hồi hải mã nhỏ hơn và chức năng điều hành kém hơn ở những người trưởng thành khỏe mạnh đối với thể chất và nhận thức.

Tiến sĩ Rachana Tank, Viện Sức khỏe và An sinh, Đại học Glasgow, Glasgow, Vương quốc Anh, có khả năng điểm PGR bổ sung APOE trong việc xác định sự khởi phát của bệnh Alzheimer.

Nghiên cứu được báo cáo trực tuyến ngày 7/10 trên Neuropsychopharmacology.

Dự đoán được cải thiện?

Chấm điểm PGR là 1 cách ước tính nguy cơ di truyền của 1 cá nhân thừa hưởng 1 đặc điểm hoặc bệnh tật. Có bằng chứng thấy việc sử dụng cách tính điểm có thể cải thiện dự đoán AD.

Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây kiểm tra LOAD-PGR thường có cỡ mẫu nhỏ và không kiểm soát 1 cách nhất quán các biến gây nhiễu tiềm ẩn như hút thuốc và thiếu thốn kinh tế xã hội.

Sự hiện diện của alen apolipoprotein e4 (APOE-ε4) là không cần thiết giúp LOAD phát triển. Các ước tính đóng góp di truyền khác vào AD nằm trong khoảng từ 50% đến 79%.

Phân tích mới gồm 32.790 cá nhân không có sắc tố với độ tuổi trung bình là 63 tuổi từ Ngân hàng Sinh học Vương quốc Anh.

Các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích kiểu gen đạt được điểm PGR. Số liệu tóm tắt từ 1 nghiên cứu liên kết toàn bộ bộ gen (GWAS), 1 phương pháp xác định các biến thể di truyền liên quan đến 1 căn bệnh cụ thể.

Khi tính toán điểm số có trọng số, các nhà nghiên cứu gồm 6,5 triệu đa hình nucleotide đơn (SNP) hoặc các biến thể, liên quan đến AD khởi phát muộn (tuổi khởi phát> 65 tuổi).

Các biến thể được sử dụng xác định trạng thái APOE-ε4 không được đưa vào tính toán điểm PGR.

Các khu vực chính của não

Các phép đo kết quả của nghiên cứu gồm khối lượng MRI của các vùng não quan trọng ảnh hưởng bởi AD, gồm toàn bộ chất xám, chất trắng, tăng cường chất trắng (WMH), toàn bộ não, hồi hải mã trái, hải mã bên phải và các vùng phân đoạn của mỗi hồi hải mã trái và phải.

Trong các mô hình được điều chỉnh hoàn toàn, các nhà nghiên cứu kiểm soát tuổi tác, giới tính, tình trạng thiếu thốn kinh tế xã hội, hút thuốc, chỉ số khối cơ thể (BMI) và kiểu gen APOE-ε4.

Họ cũng kiểm soát chip định kiểu gen (2 chip được sử dụng đo các biến thể của
những người tham gia Ngân hàng sinh học Vương quốc Anh) và 8 thành phần chính di truyền (chúng cung cấp thông tin về cấu trúc dân số).

Các biến này được đưa vào tránh sự kết hợp giả do các cá thể có chung tổ tiên di truyền hoặc được định kiểu gen trên các chip khác nhau.

Kết quả thấy LOAD-PGR có liên quan đến thể tích hồi hải mã bên trái trong mô hình được điều chỉnh hoàn toàn.

Khi kiểm tra các phần hồi hải mã, LOAD-PGR chỉ liên quan đến phần thân hồi hải mã bên trái trong mô hình được điều chỉnh hoàn toàn.

Điểm LOAD-PGR không liên quan đến chứng tăng cường chất trắng, mà trên MRI là dấu hiệu của suy giảm mạch máu não, có liên quan đến suy giảm nhận thức và có thể góp phần làm tăng nguy cơ mất trí nhớ.

Một giải thích tiềm năng việc thiếu bằng chứng trong nghiên cứu này là chứng tăng mẫn cảm chất trắng có liên quan đến chứng sa sút trí tuệ thông qua các yếu tố nguy cơ mạch máu chứ không phải trực tiếp.

Các phát hiện mới thấy các biến thể nguy cơ di truyền của AD có thể nhận các dấu hiệu sớm nhất của bệnh lý trước khi có vấn đề nhận thức.

Mặc dù các phát hiện có kích thước ảnh hưởng nhỏ mặt thống kê nhưng có kích thước mẫu tương đối lớn và được điều chỉnh 1 số yếu tố gây nhiễu tiềm ẩn.

Các nhà nghiên cứu phân tích sự tương tác giữa kiểu gen APOE-ε4 và điểm LOAD-PGR. Một số nghiên cứu thấy tương tác di truyền giữa 1 số locus nhất định có thể có liên quan mặt ảnh hưởng đối với kết quả kiểu hình.

Nghiên cứu này không phát hiện APOE đang tương tác với các biến thể nguy cơ di truyền khác. Tuy nhiên, các tương tác di truyền đối với các đặc điểm phức tạp vẫn chưa được hiểu rõ và có thể có những hạn chế phương pháp luận.

Điểm số PGR cuối cùng có thể được sử dụng trong thực hành lâm sàng như 1 công cụ xác định những bệnh nhân có thể được hưởng lợi từ các phương pháp điều trị can thiệp.

Tuy nhiên, cần phải nghiên cứu thêm, gồm điều tra xem liệu PGR có bổ sung thêm thông tin quan trọng so với đánh giá tiền sử gia đình, đơn giản và chi phí hợp lý.

Có rất nhiều trở ngại cần được hiểu và giải quyết trước khi thực hiện lâm sàng điểm PGR.

Một hạn chế của nghiên cứu là các cá nhân thuần tập Biobank của Vương quốc Anh tương đối khỏe mạnh, có học thức và phát triển mạnh về kinh tế xã hội. Ngoài ra, phân tích không xem xét các loại thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức như benzodiazepine.

Các phát hiện nghiên cứu không thể khái quát được đối với các quần thể khác với những người có tổ tiên là người Châu Âu da trắng.

Nghiên cứu các phương pháp điều trị và công cụ chẩn đoán sớm và chính xác bệnh Alzheimer, việc xác định những cá nhân có nguy cơ gia tăng ngày càng quan trọng.

Nghiên cứu này, được thực hiện trên 1 lượng lớn dân số, việc sử dụng 1 thuật toán cụ thể kết hợp kết quả hình ảnh não và khả năng nhận thức với các gen nguy cơ biết đối với bệnh Alzheimer có thể là 1 công cụ hữu ích xác định những cá nhân có những thay đổi não sớm liên quan đến bệnh Alzheimer.

Tuy nhiên, cần có nhiều nghiên cứu hơn trong các quần thể lớn hơn, đa dạng hơn trong 1 thời gian dài hơn hiểu đầy đủ các liên kết này.

Tài liệu tham khảo

Polygenic Risk Score a New Tool for Predicting Late-Onset Alzheimer’s?
Pauline Anderson
October 08, 2021
Medscape.com
Link: http://www.medscape.com/viewarticle/960529

Kim Chi Nguyễn Thị
Lời nói đầu, Thân gửi các bạn độc giả của bs Chi. Mình muốn tâm sự một chút suy tư của một bác sĩ nghèo nhưng lại mang trong mình một nỗi lòng đau đáu của một người mẹ, một người phụ nữ lương thiện, muốn giúp đỡ những người khó khăn hơn mình. Cách đây hơn 3 năm, trước khi đại dịch covid xảy ra. Mình có lập 1 trang fb với tên Dr. Nguyễn Thị Kim Chi. Trang chuyên dịch những bài viết hay về thông tin y học trên Medscape, một tờ báo uy tín. Những bài viết là những tiến bộ khoa học nhân loại được chuyển thể từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Với mục đích đem thông tin y học mới nhất, đem những thành tựu y học tiên tiến nhất tiếp cận với những bệnh nhân, người mà cũng đang khao khát tìm đến những hy vọng tiến bộ y học trên con đường chạy chữa bệnh của bản thân, người thân, gia đình mình. Với mục đích đó, mình thực hiện cũng được hơn 3 năm. Trộm vía, được sự ủng hộ giúp đỡ của bạn đọc, may mắn công việc đó cũng vẫn trôi chảy. Với việc đem thông tin y học chuyển tải qua tiếng Việt, mình cũng được rất nhiều bạn đọc tìm hiểu, đặt những câu hỏi về tình trạng bệnh, cách chữa trị của người thân, con cái, hay những phương pháp tiên tiến nhất. Cảm ơn tình cảm của bạn đọc đã ủng hộ bs cũng như trang fb Dr.Nguyễn Thị Kim Chi. Nay trang fb được đổi tên thành Fb Nguyễn Thị Kim Chi. Xuất phát từ việc khao khát muốn làm thiện nguyện, mình đã mạnh dạnh lập nên trang fb này. Với mục đích kêu gọi từ thiện từ những bạn đọc gần xa. Một miếng khi đói bằng một gói khi no. Trao đi là còn mãi! Mình mong muốn làm từ thiện thì từ rất lâu rùi. Mình cũng đi tìm hiểu rất nhiều hội nhóm với mong muốn có thể hành động, hoặc làm bất kì những việc gì đó, dù là nhỏ nhất có thể giúp đỡ được người khó khăn hơn mình. Chính vì khao khát mong muốn trao đi những tình cảm tốt đẹp, vượt qua cái ngại ngần của bản thân, và ước mơ thiện nguyện thành sự thật nên mình, bs Chi lập trang fb Thiện nguyện - Charity. Trang này sẽ là lưu giữ những thông tin vs những tấm lòng thiện nguyện của bạn đọc trang bs Chi. Hãy chung tay giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn. Dù là nhỏ nhất cũng rất đáng trân trọng. Mình xin đóng góp quỹ của trang Thiện nguyện - Charity trước 1000k. Số tiền này tuy nhỏ, nhưng mong muốn trang sẽ giúp đỡ được nhiều người khó khăn hơn. Bạn đừng ngần ngại trao đi, dù là 20k hay 50k. Nếu bạn thấy thoả đáng thì điều đó đã là thiện nguyện rùi. Hãy để mình giúp bạn 1 phần nhỏ trên con đường thiện nguyện, để chúng ta có chung bạn thiện thành. Nếu bạn đọc bài, thấy bài hay xin like vs chia sẻ miễn phí. Nếu bạn muốn làm từ thiện, hãy chuyển tấm lòng của bạn tới số tài khoản của bs Chi. Mình sẽ giúp bạn gửi tới những người có hoàn cảnh khó khăn vs tấm lòng chân thành nhất. Tài khoản mang tên Nguyễn Thị Kim Chi Số tài khoản: 26702461 Ngân hàng: Vp bank (Vì Việt Nam thịnh vượng) Chuyển khoản ghi: TC tên người chuyển khoản Số tiền được cộng vào đủ từ 1000k-5000k sẽ được trao đến các địa chỉ công khai. Đến đây mình, bs Chi xin cảm ơn bạn đọc đã đồng hành cùng mình trong thời gian qua vs trong thời gian tới. Chúc các bạn đọc sức khoẻ, hạnh phúc, thành đạt.